Duurzame stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit

Duurzame stedenbouw, wat is dat eigenlijk? Het is niet hetzelfde als duurzaam bouwen. Want dat speelt vooral op de schaal van de woning of de wijk. Duurzame stedenbouw gaat over de stad en de stedelijke structuur. In de visie van Vista begint duurzame stedenbouw al bij de locatiekeuze, dat wil zeggen bij de ruimtelijke ordening. We werken daarom veel met de lagenbenadering. Eerst kijken we naar de draagkracht van de bodem, de positie in het watersysteem en de specifieke historische context. Alleen als stedelijke ontwikkelingen goed zijn ingebed in de grotere landschappelijke structuur kunnen ze echt duurzaam zijn. Vervolgens kijken we naar de bereikbaarheid en de ligging in het stedelijke netwerk. Het optimaal benutten van de ‘vervoerswaarde’ van knooppunten is bijvoorbeeld een aspect van duurzame stedenbouw. Maar vooral is het belangrijk dat alle planlagen goed op elkaar zijn afgestemd en samen bijdragen aan de ruimtelijke identiteit van de plek.

Op regionale schaal hebben we de lagenbenadering toegepast in structuurvisies voor Regio Utrecht, Knooppunt Arnhem-Nijmegen, Stedendriehoek Apeldoorn-Deventer-Zutphen, Twente en Hoeksche Waard. Juist op regionale schaal moet de samenhang tussen de verschillende planlagen worden geborgd en moet het kader voor duurzame stedelijke ontwikkeling worden gecreëerd. Bijvoorbeeld door resoluut te kiezen voor transformatie en herstructurering van bestaand stedelijk gebied, in combinatie met strategische investeringen in infrastructuur en landschap (Regionaal Structuurplan KAN). Of door te kiezen voor geleidelijke overgangen tussen de dorpen en het landelijk gebied en voor een kleinschalige menging van groene en rode functies (Structuurvisie Hoeksche Waard).

Ook als de locatie al vastligt, biedt de lagenbenadering vele aanknopingspunten. In het prijswinnende plan voor Kaap de Goede Hoek bij Hoek van Holland hebben we verstedelijking gecombineerd met een structurele versterking van zeewering. Er zijn nieuwe duinen aangelegd, die een stevige grondslag bieden voor bijzondere woningen en tegelijkertijd een uitbreiding geven van het habitat van de zeldzame zandhagedis. Ook in de Haarlemmermeer is het principe van nieuwe duinen toegepast. Juist in deze diepe droogmakerij, die gevoelig is voor wateroverlast en verzilting, is dit een zeer duurzame oplossing. De op te brengen duinen bieden een veilige woonomgeving en zijn uitermate geschikt voor waterberging en warmte/koude-opslag. Doordat compact te bouwen en ondergronds te parkeren is het ruimtebeslag per saldo veel kleiner dan bij de traditionele manier van bouwen. In de Bloemdalerpolder bij Weesp hebben we verschillende gebiedseigen woonmilieus ontwikkeld die optimaal zijn afgestemd op de natuurlijke draagkracht van de bodem: een compact ‘rivierdorp’ en royale buitenplaatsen op de stevige oeverwal van de Vecht, kleine woonclusters en woonlinten aan het water in de venige kom.

Er is geen standaard recept voor duurzaamheid. Elke locatie vraagt om gebiedsspecifieke oplossingen. Duurzame stedenbouw is naar onze mening vooral een kwestie van slim combineren en denken door de schalen heen. Zuinig gebruik van grondstoffen, energiebesparing, duurzaam waterbeheer, mobiliteitsbeheersing, veiligheid, behoud van cultureel erfgoed, biodiversiteit, economische duurzaamheid en leefbaarheid, al deze aspecten moeten in samenhang worden gezien. We zien duurzame stedenbouw dus vooral als een ontwerpopgave, niet als een technische opgave. Uiteindelijk gaat het om de ruimtelijke kwaliteit. Oftewel om de toekomstwaarde, de gebruikswaarde én de belevingswaarde.