Ontwerpend onderzoek Houtribdijk Marker Wadden

In Atelier Making Projects wordt voor een aantal nationale programma’s zichtbaar gemaakt hoe en waar ontwerp het verschil kan maken. De programma’s worden op onderdelen met ontwerp versterkt door onder andere verkenning, contextualisering, integratie en concretisering van de opgaven. In het ontwerpend onderzoek staat niet enkel het ontwerp als schets van een oplossing centraal, maar juist ook als verkenning van de opgave. Het ontwerpend onderzoek Houtribdijk/Marker Wadden is uitgevoerd door Vista landschapsarchitectuur en stedenbouw in samenwerking met Svasek Hydraulics in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu en het Ministerie van Economische Zaken.

Marker Wadden is een initiatief van Natuurmonumenten (2012). Het beoogt een ‘archipel van natuureilanden tussen Enkhuizen en Lelystad als beleefbare en spectaculaire natuur die tegelijkertijd bijdraagt aan een ‘Toekomstbestendig Ecologisch Systeem voor het Markermeer’. De doelen daarvan zijn gradiënten van helder naar troebel water, land-waterzones van formaat, versterken ecologische relaties met de omgeving en een meer natuurlijk peilbeheer. Ook recreatie (natuurbeleving- en educatie, verblijfsrecreatie, watersport) is een belangrijk doel in dit gebied en voor de Marker Wadden. Een ander belangrijk project in de zone is de noodzakelijke versterking van de Houtribdijk. Dit onderzoek kijkt naar het gebied als geheel en de mogelijke koppeling tussen beide projecten en andere ontwikkelingen in het Markermeer, o.a. de de stedelijke ontwikkeling van Enkhuizen en Lelystad en windenergie langs de Houtribdijk.

Door land-water milieus te creëren zal de ecologische kwaliteit van het Marker Meer altijd verbeteren. De essentie van de ontwerpopgave is vervolgens het bepalen van de configuratie van de Markerwadden in samenhang met de Houtribdijk, die voor de lange termijn moet gaan ontstaan. Essentieel daarin is de wijze waarop wordt ingespeeld op de natuurlijke processen in het Markermeer, de aanlegtechniek en de fasering. Natuurlijke processen zijn in de zone langs de Houtribdijk het meest sterk aanwezig. Het zijn: golfslag, stroming, peildynamiek en kruiend ijs.

Als er voldoende land-water-milieus gemaakt kunnen worden kunnen ook de natuurlijke processen een grotere rol spelen. Verschillende configuraties kunnen hier op eigen wijze van profiteren. We hebben 4 referentie ontwerpen gemaakt als ‘ruimtelijke hypothesen’ die nader gemodelleerd en onderzocht kunnen worden op hun vermoedelijke ontwikkeling. Het optimaal benutten van natuurlijk processen is een belangrijk uitgangspunt. Daarnaast is het vrijhouden van het ecologisch waardevolle Enkhuizerzand belangrijk. Het accentueren van het onderwaterreliëf, overgang Enkhuizerzand en dieper deel Markermeer. Er is ook een civieltechnische variant ontwikkeld waarbij is gekozen voor een efficiënte no nonsense vormgeving. De uiteindelijke oogst van het ontwerpend onderzoek samengevat:

1. Model Delta: (leidend principe: maximaal concentreren van aanwezige stroming)

2. Model Lagune: (leidend principe: maximaal inzetten op peilfluctuaties door opwaaiing)

3. Model Atol: (leidend principe: maximaal efficiënte verwerking slib)

4. Model Archipel: (leidend principe: maximaal efficiënte realisatie moeras)