Plan 4+1 wint competitie Oostvaardersland

Vista heeft samen met Olaf Gipser architects en Arup Amsterdam de ontwerpprijsvraag van Staatsbosbeheer gewonnen voor het nieuwe bezoekerscentrum ‘Oostvaardersland’ in Flevoland. Het gebouw, met een markant waterdak en een hoge uitkijktoren, is een hommage aan de ingenieurskunst van de inpolderaars. Tegelijkertijd maakt het de nieuwe wildernis die hier is ontstaan optimaal beleefbaar. Natuur en cultuur komen samen in een eigentijds expositieconcept. Door de inrichting van verschillende domeinen kunnen allerlei doelgroepen op hun eigen manier het gebied ontdekken.

 

Landschappelijke context
Gelegen aan de rand van de Oostvaardersplassen is Natuuractiviteitencentrum Oostvaardersland de ideale plek om de unieke natuur van Flevoland te ontdekken. Op deze voormalige Zuiderzeebodem is in enkele decennia een onwaarschijnlijk rijk natuurgebied ontstaan. Door de enorme schaal krijgen natuurlijke processen hier alle ruimte. Grote grazers hebben vrij spel. Dat levert onverwachte planten- en diersoorten op. Maar ook spectaculaire landschapsbeelden en bijna vergeten wilderniservaringen. De ‘oerkracht van de natuur’ is hier ontketend.

Expositieconcept
De kernboodschap van het Natuuractiviteitencentrum is samen te vatten als: ‘op oude zeebodem schept de oerkracht van de natuur nieuwe wildernis’. Vanuit het gebouw is het natuurlandschap overal zichtbaar. Vanuit de omgeving manifesteert het gebouw zich als een icoon van het cultuurlandschap. Samen vertellen ze her verhaal van de drooggelegde zee en de teruggekeerde natuur. De elementaire verlandingsstadia van de Oostvaardersplassen, namelijk water, riet, struweel en bos, worden op ware grootte tentoongesteld, in de vorm van vier landschapsvitrines. Deze zijn ingebed in het poldergrid en verankeren het gebouw met zijn omgeving. Naar buiten toe vervaagt het strakke grid en krijgt de wildernis de overhand.

Architectonisch concept
Het gebouw is als een nieuw kunstwerk gesitueerd aan de Knardijk, de oerdijk van de polder. De technische vorm van het gebouw refereert aan het waterstaatsverleden van de Zuiderzeewerken. Het horizontale waterdak markeert het oude zeeniveau en weerspiegelt de Hollandse wolkenlucht. Door een opening in het waterdak daalt de bezoeker af naar de bodem van de polder, waar zich een nieuwe natuurwereld ontvouwt.

De geplooide plattegrond geeft een dynamische interactie met het landschap en ondersteunt het totale expositieconcept. Er zijn aparte ruimtelijke domeinen voor vijf doelgroepen, die elk hun eigen voorzieningen en sferen krijgen. Met de vier landschapsvitrines wordt de natuur diep het gebouw binnengehaald. De verschillende onderdelen zijn vloeiend met elkaar verbonden via een flexibel in te delen ruimte. Deze vormt de hoofdcirculatielijn binnen het gebouw.

Het oprijzende transparante scherm biedt de bezoeker een overweldigend uitzicht op de Oostvaardersplassen. Het scherm vormt een poort naar de natuur en zal een opvallende blikvanger zijn in het landschap, bijvoorbeeld vanaf de A6 en de spoorlijn. Van binnen ontsluit het vlechtwerk van paden, trappen en platforms een verticale luchttuin. Zonnenpanelen zorgen voor duurzame energie.

Buitenruimte
Waar de Oostvaardersplassen alleen met excursies toegankelijk zijn, wordt de ruime omgeving van het bezoekerscentrum ingericht als een uitnodigend belevingslandschap. in het hele Oostvaardersveld gaat het waterpeil flink omhoog. Zo wordt het areaal water en rietland uitgebreid en worden verlandingsprocessen geactiveerd. Via een netwerk van paden en kanoroutes wordt het gebied ontsloten. De natuurlijke dynamiek en de kans om bijzondere planten of dieren te zien maken elk bezoek opnieuw een avontuur. In de nieuwe wildernis zullen sloten en kaden zichtbaar blijven, als herinnering aan de ontstaansgeschiedenis. Uitzichtpunten, infostuwen en boardwalks markeren bijzondere plekken en belichten specifieke aspecten van het landschap.

Rond het gebouw zijn korte wilderniswandelingen uitgezet en zijn recreatieve voorzieningen gesitueerd: een pionierstuin, met zit- en speelelementen op basis van vondsten van de zeebodem, thematische speellandschappen rond water, klei, wilgen en bos en een natuurcamping. Van hieruit vertrekken ook laarzen-, huifkar- en vaarexcursies het gebied in.